Bir öğrenci İngiltere'de sixth form'a, yani ortaöğretimin son iki yılına başladığında en büyük akademik karar programın kendisidir. Yatılı okulların çoğu A-level sunar; bazıları Uluslararası Bakalorya (International Baccalaureate, IB) Diploma Programını, bazıları da her ikisini birden. İngiliz üniversiteleri iki yolu da kabul eder; bu yüzden asıl soru hangisinin daha iyi olduğu değil, hangisinin çocuğunuza uyduğudur.
Kısaca A-level
Öğrenciler genellikle üç, bazen dört ders seçer ve iki yıl boyunca bu dersleri derinlemesine çalışır. Zorunlu ders yoktur: Mühendis olmak isteyen bir öğrenci matematik, ileri matematik (further maths) ve fizik alabilirken hukuk okumayı düşünen bir öğrenci tarih, İngiliz edebiyatı ve ekonomiyi seçebilir. A-level'lar doğrusal (linear) bir yapıdadır; değerlendirme ağırlıklı olarak programın sonundaki sınavlarla yapılır ve notlar A* ile E arasındadır. Birçok okul, A-level'larla birlikte yürütülen bağımsız bir araştırma projesi olan Extended Project Qualification (EPQ) programını da sunar.
Kısaca IB Diploma
IB Diploma Programı, 16-19 yaş arasındaki öğrencilere yönelik iki yıllık bir programdır. IB'nin açıklamasına göre öğrenciler altı ders alır: beş ders grubunun her birinden birer ders (dil ve edebiyat çalışmaları, dil edinimi, bireyler ve toplumlar, fen bilimleri ve matematik) ile bir sanat dersi ya da onun yerine fen bilimleri, bireyler ve toplumlar veya dil gruplarından ikinci bir ders. Her öğrenci üç ya da dört dersi ileri düzeyde (higher level, HL), kalanları ise standart düzeyde (standard level, SL) okur.
Derslerin çevresinde bir de çekirdek (core) bileşen yer alır:
- Bilgi kuramı (theory of knowledge, TOK): bildiğimizi iddia ettiğimiz şeyleri nasıl bildiğimizi sorgulayan bir ders
- Genişletilmiş makale (extended essay, EE): bağımsız bir araştırma çalışması
- Yaratıcılık, etkinlik, hizmet (creativity, activity, service, CAS): derslerle birlikte yürütülen bir etkinlikler programı
Her ders 1 ile 7 arasında notlandırılır; TOK ve genişletilmiş makale birlikte en fazla 3 puan ekleyebilir. Böylece en yüksek toplam 45 puandır. Diplomayı almak için öğrencinin en az 24 puan toplaması, CAS programını tamamlaması ve bazı ek asgari koşulları karşılaması gerekir.
Deneyim nasıl farklılaşır?
- Genişlik mi, derinlik mi? IB'de matematik, ikinci bir dil ve bir fen dersi her öğrencinin programında yer alır. A-level ise öğrencinin zorlandığı ya da ilgisini çekmeyen dersleri bırakmasına izin verir.
- Değerlendirme. A-level ağırlıklı olarak final sınavlarına dayanır. IB ise final sınavlarını her dersteki proje benzeri iç değerlendirmelerle (internal assessment), genişletilmiş makaleyle ve TOK ile birleştirir.
- İş yükü. IB, iki yıl boyunca altı ders ve çekirdek bileşen için düzenli bir çalışma temposu ister. A-level daha fazla derinlik sunar, ancak zorlu geçen bir sınav döneminin ardından toparlanmak için pek alan bırakmaz.
- Dil. IB ikinci bir dil ister. Okula Türkçenin program içinde sunulup sunulamayacağını sorun; bu, çocuğunuzun güçlü yanlarından yararlanmasını sağlayabilir.
Hangi öğrenciye hangisi uyar?
A-level genellikle üniversitede ne okumak istediğini bilen, belirli derslere tutkuyla bağlı ve derinleşmeyi seven öğrencilere uyar. IB ise çoğu zaman birçok dersten keyif alan, iyi yazan, düzenli çalışan ve seçeneklerini açık tutmak isteyen çok yönlü öğrencilere uygundur. İkisi de kolay bir seçenek değildir. Matematiği sevmeyen bir öğrenci herkesin matematik aldığı IB'de zorlanabilir; ilgi alanları geniş bir öğrenci ise üç A-level dersini dar bulabilir.
Türkiye'deki okullardan gelen öğrenciler aynı anda çok sayıda ders okumaya alışkındır; bu yüzden IB'nin genişliği onlara tanıdık gelebilir. Odaklanmak isteyenler için ise A-level bir rahatlama olabilir. Hangisi seçilirse seçilsin, asıl uyum gerektiren konu genellikle İngilizce kompozisyon tarzı yanıtlara ve bağımsız çalışmaya geçiştir.
Üniversitelerin kabul koşulları da farklı ifade edilir. A-level için koşullar genellikle A*AA gibi notlarla belirtilir. IB için ise çoğunlukla toplam puan ve sıklıkla ileri düzey derslerde belirli puanlar istenir. Seçim yapmadan önce çocuğunuzun düşündüğü bölümlerin giriş koşullarını kontrol edin; üniversite kısa listesi oluşturmak yazımız bu konuda yardımcı olabilir.
Karar vermeden önce sorulacak sorular
- Okul hangi dersleri ve hangi ders kombinasyonlarını gerçekten ders programına koyabiliyor?
- Okul iki programı da sunuyor mu, öğrenci ilk haftalarda programını değiştirebilir mi?
- Sixth form'da, özellikle kompozisyon ağırlıklı derslerde ne kadar İngilizce desteği var?
- Çocuğunuzun düşündüğü üniversite bölümleri hangi dersleri şart koşuyor?
- Geçen yıl mezun olan öğrenciler her iki programda nasıl sonuçlar aldı ve sonrasında nerelere gitti?
- Program seçimi en geç ne zaman yapılmalı ve program başlamadan önce sonuçlar ya da ilgi alanları değişirse ne oluyor?
Çocuğunuzun en çok istediği okul yalnızca bir program sunuyorsa, bu durum soruyu kendiliğinden yanıtlayabilir. Sixth form'un genel sistem içindeki yerini GCSE ve A-level yazımızda anlattık.
YES nasıl yardımcı olur?
Çocuğunuzun güçlü yanlarını, ilgi alanlarını ve üniversite hedeflerini birlikte konuşuyor; kısa listenizdeki her okulun sixth form programlarını ve ders kombinasyonlarını karşılaştırmanıza yardımcı oluyoruz. Yatılı okul ve sixth form hizmetimizi inceleyebilir ya da Türkçe veya İngilizce olarak bize ulaşabilirsiniz.
Ailelerin sorduğu sorular
İngiliz üniversiteleri A-level'ı mı, IB'yi mi tercih eder?
İngiliz üniversiteleri ikisini de kabul eder ve her biri için giriş koşullarını yayımlar. Önemli olan alınan not ya da puan ve bazı bölümler için okunan belirli derslerdir.
İngilizcesi henüz çok güçlü değilse çocuğum IB'ye başlayabilir mi?
Mümkündür; ancak IB altı derste, TOK'ta ve genişletilmiş makalede yoğun İngilizce yazma gerektirir. Başlamadan önce güçlü bir İngilizce düzeyine ulaşmak programı çok daha yönetilebilir kılar.
IB, A-level'dan daha mı zor?
Daha zor olmaktan çok farklıdır. IB genişlik ve düzen ister; A-level ise daha az derste derinlik ister.
